Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrowersje w naturoterapii

28 lutego 2018

NR 4 (Grudzień 2017)

Suplementacja pyłkiem pszczelim – know-how

0 1

Wydaje się praktycznie niemożliwe pogodzenie współczesnego uzupełniania niedoborów pokarmowych i witaminowych ze stosowaniem suplementów pochodzenia naturalnego. Społeczeństwo świadome zagrożeń zdrowotnych wynikających ze stosowania syntetycznych leków i witamin coraz częściej zagłębia się w tematykę medycyny naturalnej. Na popularności zyskuje również apiterapia.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie wartości odżywcze ma pyłek?
  • Na czym polega lecznicze działanie pyłku?
  • Jak suplementować obnóże pyłkowe?

 

Apiterapia to dziedzina zajmująca się wykorzystaniem produktów pszczelich jako źródeł substancji wspomagających profilaktykę, leczenie i okres rekonwalescencji. Do produktów pszczelich zalicza się: miód, pyłek pszczeli, propolis, mleczko pszczele, pierzgę, wosk i jad pszczeli. Mogą być one spożywane lub stosowane miejscowo. Aktywność biologiczna tych produktów jest wielokierunkowa – mogą wywoływać efekt: antybakteryjny, cytostatyczny, regulujący metabolizm, regeneracyjny, detoksykacyjny, znieczulający, immunosupresyjny i hormonopodobny. Zdecydowanie 
łagodzą przebieg niektórych chorób i infekcji.

Pyłek – pokarm pszczół

Uwagę naukowców i korporacji farmaceutycznych coraz częściej przykuwa pyłek pszczeli, zwany też kwiatowym. Jest on naturalnym pokarmem białkowym wszystkich pszczół z rodziny Apidae. Jest też głównym składnikiem pokarmu larw pszczelich, które potrzebują aminokwasów do dalszego rozwoju. Pyłek kwiatowy to przede wszystkim męskie komórki rozrodcze produkowane przez kwiaty. Aby dana roślina wydała owoc lub nasiona, konieczne jest dostanie się pyłku z pylników na znamię słupka, gdzie następuje zapłodnienie i rozwój zarodka nowej rośliny. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo zapylenia właściwego, rośliny produkują pyłek w dużych ilościach. Pszczoły miodne zapylają aż 84% roślin uprawnych w samej Europie. Niewiele osób ma świadomość, że praca pszczół przynosi światowej gospodarce aż 190 mld dolarów USD dochodów. Pszczoły odpowiedzialne są za zapylenie 1/3 roślin produkujących żywność i pasze dla zwierząt na całym świecie. Należą do nich: rośliny strączkowe (np. fasola), rośliny pastewne (np. lucerna i koniczyna), sady owocowe (np. wiśnie, jabłka, pomarańcze, brzoskwinie i truskawki), krzewy owocowe (np. jagody, maliny, agrest i porzeczki), rośliny oleisto-uprawne (np. len, bawełna, mak, rzepak, słonecznik, gorczyca, seradela), 4000 odmian warzyw (np. ogórek, cebula i czosnek), zioła (np. tymianek, szałwia) czy orzechy (np. migdały).

Obnóże pyłkowe

Pszczoły zbieraczki przynoszą pyłek w postaci zbitej masy ziaren, zwanej obnóżem pyłkowym lub pyłkiem pszczelim. Ich rozmiary mieszczą się w zakresie od 0,0006 mm (np. z kwiatu niezapominajki) do 0,15 mm (np. z kwiatu dyni). Waga obnóży wynosi około 12 mg. Ziarno pyłku tworzone jest przez dwie komórki – generatywną i wegetatywną. Zewnętrzną powłokę stanowi dwuwarstwowa ściana komórkowa złożona z intyny i bardziej wytrzymałej egzyny. Wyrostki na powierzchni ziarna pyłku przyjmują postać rozmaitych figur geometrycznych, charakterystycznych dla rośliny będącej surowcem. Mogą to być kształty od kulistego do wrzecionowatego, osiągane przekroje są też trójkątne, podłużne, trójgraniaste i sześciokątne, niektóre są złączone w tzw. tetrady o kształcie czworościanu. Wielkość, kształt, barwa i ukształtowanie powierzchni ziaren pyłkowych są uzależnione od pochodzenia botanicznego pyłku. Przyszli konsumenci powinni wiedzieć, że barwa obnóża jest nieco ciemniejsza niż świeżego pyłku. Wynika to z rodzaju użytego nektaru lub miodu do pokrywania i zwilżania ziaren pyłku przez pszczoły. Transfer pyłku przenoszonego przez owady zapylające jest skuteczniejszy i pewniejszy niż w przypadku pyłku wytwarzanego przez rośliny wiatropylne. Pyłek wydzielany przez rośliny owadopylne jest stabilniejszy, cięższy i ma chropowatą, lepką powierzchnię zapewnioną przez kropelki tłuszczu, wskutek czego łatwiej przylega do ciała owada. Niektóre gatunki roślin wytwarzają pyłek powleczony dodatkową substancją kleistą, tzw. wiscyną. Jest ona produkowana już w workach pyłkowych, przez co owad z łatwością zbiera pokarm i transportuje go do gniazda. Wartość odżywcza pyłku roślin owadopylnych jest również wyższa niż w przypadku pyłku przenoszonego przez wiatr.

Pszczeli taniec

Pszczoły miodne po znalezieniu określonego pożytku w terenie powracają do ula z informacją, którą przekazują swoim siostrom. Mowa w niej o: rodzaju pokarmu, kierunku lotu, precyzyjnej lokalizacji i ilości danego pożywienia. Komplet takiej wiedzy robotnice przekazują sobie w gnieździe za pomocą specjalnej wariacji zwanej „tańcem”. Jest to intensywne bieganie po plastrze po torze w kształcie zygzakowatej ósemki. Kąt odchylenia od pionu tej cyfry równy jest kątowi, jaki tworzy prosta wskazująca źródło pożytku, ze Słońcem. Intensywność i szybkość ruchów wskazują na obfitość pokarmu, a ilość nakreślonych figur mówi o odległości od ula. Tańcząca pszczoła pachnie kwiatami, które odwiedziła. W ten sam sposób pszczoły zwiadowczynie informują w czasie zjawiska rojenia resztę rodziny pszczelej o znalezieniu nowego lokum – przyszłego gniazda. Tańce pszczół dokładnie określił i badał Karol von Fritsch, za co otrzymał Nagrodę Nobla w 1973 roku.

Pyłek na potrzeby pszczół

Pszczoły, zbierając obnóże, odwiedzają od 7 do 12 kwiatów, chcąc zapełnić cały koszyczek. Na intensywność produkowania pyłku przez kwiaty wpływają susza, nadmierne deszcze i wietrzna pogoda, utrudniająca loty pszczół zbieraczek. Uformowanie takiego obnóża zajmuje pszczole robotnicy do 40 minut. Ziarna w czasie zbierania i sczesywania przez pszczołę przyklejają się do jej tułowia, po czym pokrywane są cienką warstwą mieszaniny nektaru lub miodu i wydzieliny gruczołów ślinowych, a następnie formowane są w koszyczkach znajdujących się na tylnych odnóżach. Etap ten ma miejsce w powietrzu. Po powrocie pszczoły lotnej do ula tuż przy wejściu wylotowym zainstalowany jest praktyczny poławiacz w postaci skrzyneczek z gamą oczek, przez które przechodzą robotnice. W czasie przeciskania się przez ten filtr obnóża zostają odczepione pszczołom i strącone do specjalnie zabezpieczonej szufladki. Pyłek kwiatowy powinien być codziennie zbierany przez pszczelarza, by pod wpływem wilgoci nie rozpoczął procesu gnicia. Dziennie można odebrać nawet 0,5 kg pyłku z jednego ula. Rodzina pszczela zużywa na swoje potrzeby od 13 do 50 kg pyłku w ciągu jednego sezonu, choć niekiedy ilość ta wzrasta nawet do 75 kg! Nowsze źródła podają, że przeciętna rodzina pszczela potrzebuje 30 kg pyłku w ciągu roku. Odebrany pyłek poddawany jest suszeniu, mieleniu, liofilizacji, a nawet mrożeniu. Przechowywanie w temperaturze pokojowej czy narażanie pyłku na czynniki zewnętrzne (światło, wilgoć) powoduje po dłuższym czasie inaktywację cennych enzymów i degradację składników odżywczych. Pyłek, który pszczoły zwykle gromadzą w gnieździe, jest ubijany w komórkach plastra i zalany warstwą miodu, chroniącą przed dostępem powietrza. Pod wpływem fermentacji mlekowej pyłek zamienia się w pierzgę pszczelą, zwaną chlebem powszednim pszczół.

Wartości odżywcze pyłków

Najbardziej wartościowy pyłek, o zróżnicowanym składzie aminokwasowym, pszczoły mogą pozyskiwać z takich roślin jak: wierzby, krokusy, maki, koniczyna biała i czerwona, wrzos, facelia błękitna, gorczyca, rzodkiew, drzewa i krzewy owocowe. Niewiele znaczące pod względem odżywczym są natomiast pyłki drzew iglastych, a także z leszczyny, olszy, lucerny, osiki, słonecznika, brzozy, topoli, gryki i kukurydzy. Jeszcze inne są trujące dla pszczół, np. pyłek pochodzący z jaskrów ostrych, ciemiężycy, bagna zwyczajnego, kaczeńców, naparstnic, rododendronów czy kasztanowców. Kwiaty dzięki swojej barwie okwiatu, korony i kielicha, a także swoistej woni przyciągają setki owadów zapylających.

Skład pyłków

Pyłki złożone są z około 11–51% białek (32 aminokwasy, w tym: fenyloalanina, leucyna, izoleucyna, lizyna, metionina, treonina, walina, alanina, prolina, seryna, histydyna, glicyna), 18–36% węglowodanów (fruktoza, glukoza, maltoza, arabinoza, ryboza, izomaltoza), do 14% tłuszczów (kwas palmitynowy, linolowy, linolenowy, arachidonowy) oraz 0,9–4% soli mineralnych (mikro- i makroelementy, a wśród nich: potas, fosfor, wapń, magnez, sód, krzem, mangan, żelazo, miedź, cynk, jod i selen). Szkielet ten uzupełniają również hormony wzrostu, liczne witaminy, głównie D i E (w mniejszych ilościach: A, B1, B2, B3, E, C, B6, PP, P, D, H, B12), kwas foliowy, inozytol, biotyna, kwas pantotenowy i kwercetyna.
Na tak różnorodny skład mogą wpływać pochodzenie botaniczne pyłku, warunki i metoda utrwalania pyłku, a także warunki jego przechowywania. W pyłku zidentyfikowano aż 250 różnych związków i grup chemicznych. Oprócz tych wspomnianych występują także: rutyna, olejki eteryczne, fitocydy, antybiotyki (inhibiny, bakteriocyny), enzymy (amylaza, inwertaza, fosfatazy, peroksydazy i inne), kwasy organiczne (jabłkowy, mlekowy, cytrynowy, winowy, szczawiowy, bursztynowy i wiele innych) i stymulatory wzrostu. Aktywność antyoksydacyjna, czyli właściwości przeciwutleniające zostały oszacowane na poziomie 89%. Zawartość wody w pyłku sięga 12,2%, a popiołu – 2,6%. Pyłek należy przechowywać w suchym i ciemnym miejscu. Odznacza się on kruchością, dobrze rozpuszcza się w mleku, wodzie i etanolu, przyjmując postać gęstej zawiesiny. Pyłek kwiatowy to niezbędny składnik w żywieniu się pszczół, kluczowy przy karmieniu larw, wytwarzaniu mleczka pszczelego, produkcji wosku do rozbudowy gniazda i rozrostu tkanki tłuszczowo-białkowej u pszczół wchodzących w skład kłębu zimowego na okres zimowli.
Mikroflorę pyłku kwiatowego stanowią drobnoustroje z rodzaju Pseudomonas, Lactobacillus, Saccharomyces, Enterobacter cloacae, Proteus, Candida, Bacillus. 

 

Postać

Działanie lecznicze

Dolegliwości i infekcje

Przyjmowanie doustne
per os

Wpływ adaptogenny, minimalizowanie skutków, łagodzenie komplikacji po udarach, omdleniach, wstrząsach mózgu

Rekonwalescencja po przebytym niedotlenieniu i udarze mózgu

Przyjmowanie doustne
per os

Redukcja trombocytów tworzących aglomeraty i blokujących światło naczyń krwionośnych, 
obniżanie poziomu szkodliwych frakcji 
cholesterolu i trójglicerydów, zwiększa 
wchłanianie żelaza z pokarmu, wytwarza
 kompleks cholina-acetylocholina

Przeciwdziałanie miażdżycy i anemii, 
wspomaga leczenie stanów pozawałowych, 
nadciśnienia tętniczego i niewydolności krążenia

Przyjmowanie doustne
per os

Zmniejszanie krwawienia, uszczelnianie naczyń krwionośnych, regeneruje błonę żołądkową, 
stabilizuje wydzielanie soku żołądkowego 

Leczenie choroby wrzodowej żołądka 
i dwunastnicy

Przyjmowanie doustne
per os 

Regeneracja tkanki wątrobowej, 
silne zdolności detoksykujące dzięki obecności 
polifenoli, obniżanie poziomu bilirubiny 
i enzymów wątrobowych

Schorzenia wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C, zapalenie woreczka żółciowego, 
łagodzenie skutków choroby alkoholowej 

Przyjmowanie doustne
per os

Usprawnienie metabolizmu, wzmacnianie 
łaknienia u dzieci, wspomaganie trawienia

Dolegliwości gastryczne, metaboliczne, trawienne

Przyjmowanie doustne
per os

Wspomaganie leczenia silnych zaparć, a także skracanie przebiegu biegunki, dzięki obecności wielu drożdży, m.in. z rodzaju Saccharomyces i Rhodotorula, działanie kierunkowe i niszczące w stosunku do patogenu Helicobacter pylorii

Przewlekłe biegunki, nieżyt żołądkowo-jelitowy, silne zaparcia

Przyjmowanie doustne
per os

Zapobieganie powstawaniu stanów zapalnych, dzięki ochronnemu działaniu fitosteroli i kwasów tłuszczowych, wzmacnianie odporności na infekcje oraz przy wysiłku fizycznym, ochrona w okresach przeziębień i grypy, poprzez zwiększanie ilości przeciwciał i leukocytów we krwi

Infekcje pochodzenia bakteryjnego
i przeziębienia, działanie immunostymulujące
i immunosupresyjne

Przyjmowanie doustne
per os

Działanie antyalergiczne i odczulające, 
niwelowanie łzawienia, kataru siennego, 
duszności, wysypki, astmy

Alergie

Przyjmowanie doustne
per os

Działanie rozkurczowe, antydepresyjne 
i uspokajające, poprawianie samopoczucia 
psychicznego, zmniejszanie nerwowości 
i rozdrażnienia

Bezsenność, depresja, lęki, rozdrażnienie, 
przewlekły stres, drgania mięśni

Stosowanie na skórę
i.c.

Łagodzenie niektórych rodzajów bólu i opóźnianie starzenia się organizmu, działanie ściągające – przyspieszanie ziarninowania się i gojenia ran

Trudność w gojeniu się płytkich ran zewnętrznych, ukąszeń, zadrapań, zakażeń bakteryjnych 
i grzybicznych

Przyjmowanie doustne 
per os

Lecznicze działanie w schorzeniach prostaty, 
przynoszenie ulgi w przewlekłym zapaleniu 
gruczołu krokowego, wspomaganie leczenia 
przy antybiotykoterapii

Zapalenia gruczołu krokowego

Przyjmowanie doustne 
per os

Zwiększanie wydzielania insuliny, 
obniżanie poziomu cukru we krwi

Cukrzyca

 

Działanie antybiotyczne

Liczne badania wykazały, że wyciągi etanolowe z pyłku kwiatowego charakteryzują się silnym działaniem antybiotycznym w stosunku do bakterii patogennych dla człowieka i do grzybów drożdżoidalnych. Główną i najaktywniejszą grupą są antybiotyczne flawonoidy i fenolokwasy. Do czynników fizycznych pyłku kwiatowego nadających przeciwdrobnoustrojowy charakter należy zaliczyć kwaśny odczyn pyłku kwiatowego, wywołany obecnością bakterii kwasu mlekowego. Chroni on przed rozwojem niepożądanej mikroflory wrażliwej na kwaśne środowisko. Wszelkie ekstrakty bazujące na pyłku wykazują większą skuteczność przeciwdrobnoustrojową przeciw izolowanym szczepom wzorcowym niż sam czysty surowiec. Substancjami biologicznie czynnymi o charakterze przeciwdrobnoustrojowym w pyłku są: kwas p-kumarowy, apigenina, kemferol, chryzyna i estry fenolowe kwasu kawowego. 

 

Zalecane dawkowanie ze względu na wiek

Przedział wiekowy

Zalecana ilość dzienna

Dzieci 3–5 lat

10 g

Dzieci 6–12 lat

15 g

Dzieci > 12 lat i dorośli

20 g

Dorośli (leczniczo)

30–40 g

 

Lecznicze działanie pyłku pszczelego 

Pojawia się tutaj pojęcie apifarmakoterapii, które skupia dziedziny lecznictwa oparte na udokumentowanych doświadczalnie i klinicznie właściwościach leczniczych produktów pszczelich. Produkty pszczele nabierają zupełnie nowego znaczenia w tym momencie, są surowcami 
farmaceutycznymi posiadającymi wielotorowe działanie na żywy organizm. Źródła podają, że mogą stanowić substancję aktywną wielu leków i preparatów leczniczych. W dziedzinach medycyny i farmacji najbardziej znane i rozróżniane są jako środki dietetyczne i kosmetyki objęte terminem farmakopealnym. Wspomniane obnóża pszczele i wyciągi pyłkowe posiadają własności adaptogenne, czyli przystosowawcze, które koncentrują się na podwyższaniu odporności fizycznej, psychicznej i immunologicznej organizmu na tzw. stresory i bodźce zewnętrzne, określane mianem czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych.

Jak spożywać pyłek?

Określoną ilość obnóży pyłkowych należy wymieszać z wybranym rozpuszczalnikiem (np. wodą, mlekiem lub miodem) i pozostawić na kilka godzin. Następnie wskazane jest krótkotrwałe podgrzanie takiej mikstury, można też dosłodzić ją miodem do smaku. Zaleca się spożywać ją na czczo rano i wieczorem przed posiłkiem. Pozyskany pyłek od pszczelarza należy zmielić w młynku do kawy w celu zwiększenia jego rozpuszczalności. Sproszkowany pyłek z powodzeniem można dodawać do napojów zarówno gorących, jak i zimnych, zwłaszcza dzieciom w okresie intensywnego wzrostu. Inne przepisy podają wymieszanie około 20% pyłku z 80% miodu w celu uzyskania konsystencji „konfitury”. Zamiennikiem miodu może być twaróg lub dżem niskosłodzony. W celu uzyskania formy pasty specjaliści apiterapii radzą wymieszać pyłek z miodem w stosunku 1:1 (przykładowo 500 g pyłku z 500 g miodu). Terapie profilaktyczne przeciw alergiom należy zaczynać 3–4 tygodnie przed przewidywanym nasileniem się objawów alergicznych, zaczynając od niewielkich dawek pyłku w celu zwiększenia tolerancji przez organizm. Taka terapia opiera się na przyjmowaniu 100 g pyłku w połączeniu z 900 g miodu. W kuchni natomiast pyłek można przeznaczyć do wykonania świetnego chłodzącego deseru. Do 0,75 l śmietany (36%) lub mleka należy dodać łyżkę stołową pyłku kwiatowego. Po odczekaniu kilku godzin dodaje się przeciętnie dwie łyżki stołowe miodu, dwie łyżki rozdrobnionych orzechów, wiórków kokosowych lub migdałów, następnie całość się miksuje i chłodzi w lodówce.

Dawkowanie pyłku pszczelego

Zaleca się przyjmować pyłek pszczeli w ilości 4–8 łyżeczek (20–40 g) dziennie, 3 razy dziennie, na 30 minut przed planowanym posiłkiem. Powinno się rozmieszać pyłek z miodem (5% pyłku), twarogiem, jogurtem, kefirem, mlekiem, wodą, masłem, olejem jadalnym, sokiem owocowym bądź konfiturami. Zaleca się stosować kurację pyłkową, zażywając pyłek przez okres 1–3 miesięcy, dwa razy w ciągu roku, w okresie wiosny i jesieni. Dzięki ucieraniu pyłku z drugim składnikiem żywnościowym zyskuje się większą pewność na optymalne i równomierne wymieszanie cennych wartości odżywczych.

Pyłek w kosmetyce

W kosmetyce można zastosować połączenia sproszkowanego pyłku z jednym żółtkiem jaja kurzego i łyżką miodu. Zamiast żółtka stosuje się też przegotowaną wodę. Tak otrzymane maseczki o konsystencji „papki” nakłada się na twarz na 20 minut. Cera po zabiegu jest gładka i odżywiona.
Nieco inny, zmodyfikowany przepis podaje wymieszanie dwóch łyżek kuchennych pyłku, dwóch łyżek miodu i jednego żółtka z jedną łyżką twarogu. Taką mieszankę nakłada się na twarz lub zmienione chorobowo miejsca również na 20 minut. Wzmacnia ona i upiększa skórę, zwiększając jej elastyczność i połysk.

Bomba witaminowa

Warto wiedzieć, że znaczne ilości pyłku znajdują się w miodzie pszczelim – przykładowo w 1 g miodu lipowego znajduje się średnio 225 ziaren pyłkowych, a w 1 g miodu gryczanego jest ich aż 7200.

Pyłek pszczeli, jak nietrudno dostrzec, jest rekomendowany wszystkim grupom wiekowym, z uwzględnieniem osób z dolegliwościami chorobowymi i odpornościowymi. Może być stosowany jako suplement czy środek specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Polecany jest dla sportowców, płetwonurków i osób aktywnych fizycznie. Jego unikalność polega na skoncentrowanej formule synergistycznej, bowiem połączone ze sobą cenne składniki stanowią zastrzyk najlepszych darów, jakie oferuje nam natura. Pyłek pszczeli to prawdziwa bomba witaminowa. 

Należy jednak pamiętać, że kardynalnym błędem byłoby stosowanie pyłku kwiatowego bez konsultacji z lekarzem rodzinnym. Każdy nowy preparat otrzymywany domowymi sposobami powinien być bowiem skonsultowany z lekarzem medycyny. Jako pszczelarz zalecam wysiewanie zarówno popularnych, jak i mniej znanych roślin pyłkodajnych, wymienionych w tym artykule, w trosce o dalszy byt pszczół na Ziemi oraz o zdrowie nas samych i naszych dzieci.
 

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Komentarze (0)

    Napisz własny komentarz