Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

1 marca 2018

NR 5 (Luty 2018)

Dietoterapia dzieci z ADHD

0 3

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest jednym z najczęstszych rozpoznań stawianych w psychiatrii dzieci i młodzieży. Na świecie znany jest już od ponad 145 lat, jednak dopiero w 1973 roku dr Benjamin Feingold wysunął hipotezę o związkach nadpobudliwości z alergią pokarmową. Chodziło tu głównie o sztuczne dodatki do żywności.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czy geny mogą być odpowiedzialne za wystąpienie zespołu ADHD?
  • Jak skomponować dietę, aby zminimalizować objawy napobudliwości?
  • Jak dobrać dodatkową suplementację u dzieci z ADHD?

 

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, dotykające około 3–5% dzieci i nastolatków na świecie. Mimo, iż objawy zmniejszają się z wiekiem, to i tak ponad 40% pacjentów doświadcza z ich powodu problemów także w dorosłym życiu.

Należy pamiętać, że nie jest to opóźnienie rozwojowe ani upośledzenie umysłowe. Brak korzystnych warunków do wykazania się swoimi możliwościami intelektualnymi sprawia, że dziecko nie może z nich w pełni skorzystać, przez co może wydawać się nieco niedojrzałe. Wiele rodziców zarzuca sobie, że zdiagnozowany u ich pociechy zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest wynikiem złego wychowania lub przejawem patologii w rodzinie.

Geneza ADHD

W 1973 roku dr Benjamin Feingold wysunął hipotezę o związkach nadpobudliwości z alergią pokarmową. Chodziło tu głównie o sztuczne dodatki do żywności – kolorowe barwniki, substancje konserwujące, naturalne salicylany. Sporządzona przez dra Feingolda dieta rzekomo miała zredukować występujące objawy początkowo u połowy nadpobudliwych dzieci, jednak z przeprowadzonych później badań wynika, że poprawa nastąpiła jedynie u około 10% dzieci z ADHD, a niektórzy naukowcy nie stwierdzili żadnych różnic.

Na dzień dzisiejszy przyjęto, że za powstawanie ADHD odpowiedzialnych jest wiele genów, gdyż istnieje problem ze znalezieniem jednego miejsca, które bezpośrednio wpływa na kształtowanie się tego zaburzenia.

Wiele typów genów można oznaczyć, badając panel metylacyjny. Odpowiadają one na szereg pytań odnoszących się zarówno do spersonalizowanej diety, jak i do przemian dotyczących szlaków wykorzystania witamin, np. folianów i wit. B12, która bezpośrednio wpływa na koncentrację uwagi i funkcje poznawcze. Czynniki genetyczne wpływają na budowę i działanie struktur mózgowych oraz sposób przekazywania pobudzeń w centralnym systemie nerwowym. Obecność u dziecka genów odpowiedzialnych za wystąpienie zespołu ADHD powoduje nieprawidłowy przebieg procesów zachodzących w korze mózgowej i jądrach podkorowych. Płaty czołowe półkul mózgowych i ich połączenia z innymi strukturami mózgu pracują mniej wydajnie.

Z badań pracy mózgu pod względem biochemicznym wynika, że u osób z ADHD dochodzi najprawdopodobniej do osłabienia działania dwóch substancji uczestniczących w przekazywaniu pobudzeń w układnie nerwowym (tzw. neuroprzekaźników): noradrenaliny i dopaminy. Leki stosowane w farmakoterapii ADHD modyfikują aktywność tych przekaźników w mózgu.

Aby rozpoznać ADHD, stwierdza się obecność charakterystycznych form zachowania, które trwają przynajmniej przez sześć miesięcy i wchodzą w skład wyróżniającej się triady objawów, na którą składają się:

  • nadmierna impulsywność,
  • nadmierna ruchliwość,
  • nasilone zaburzenia uwagi.

Kluczowe elementy diety a ADHD

Na przebieg ADHD i nadpobudliwość wpływ mogą mieć czynniki żywieniowe, do których w pierwszej kolejności zaliczamy cukier rafinowany, dalej sztuczne barwniki dodawane przez producentów do żywności oraz produkty zawierające w swym składzie salicylany (także niektóre owoce, które zawierają je naturalnie).

Wszelkie barwniki, substancje zapachowe, przeciwzbrylające i przedłużające okres przydatności do spożycia, a także środki ochrony roślin: pestycydy, herbicydy i metale ciężkie, jakimi są obciążone warzywa i owoce, stanowią dość poważny problem i mogą mocno zaburzać pracę systemu nerwowego.

Istotnym czynnikiem są również nietolerancje pokarmowe IgG-zależne, które manifestują się na układzie nerwowym, oraz mikroflora jelit jako czynnik powodujący zespół nieszczelnego jelita. Ostatnim, a jednocześnie pierwszym ogniwem zamykającym koło są polimorfizmy genetyczne.

  • Cukier

U dzieci z ADHD takie szybkie i nagłe pobudzenie może zaostrzać objawy. Badania kliniczne przeprowadzone u dzieci z ADHD i nadpobudliwością wykazały, że poziom glukozy we krwi jest u nich stosunkowo niski w porównaniu ze zdrowymi, prawidłowo rozwijającymi się dziećmi, bez objawów ADHD i nadpobudliwości. Wykazano, że jest to skutkiem szybkiego spadku poziomu glukozy po wcześniejszym dużym jej spożyciu – dochodzi do hipoglikemii. Z kolei do objawów hipoglikemii zaliczamy m.in. zaburzenia koncentracji, rozdrażnienie, a czasami nawet agresję.

  • Salicylany

Salicylany to organiczne związki chemiczne występujące naturalnie w wielu produktach spożywczych. Wysoką ich zawartością charakteryzują się m.in.: pomidory, truskawki, ananasy, herbata z lipy, jabłka, pomarańcze, czerwone winogrona, orzeszki ziemne, czekolada, korniszony, musztarda. U osób wrażliwych na salicylany duże spożycie produktów w nie bogatych, zwłaszcza w godzinach popołudniowych i wieczornych, może skutkować m.in. zaburzonymi wzorcami snu i problemami z zaśnięciem, a także wywoływać zaburzenia nastroju.

Przy  nadwrażliwości na salicylany mogą występować następujące objawy:

  • wysypka,
  • przemijające zaczerwienienie skóry,
  • duszności,
  • ból brzucha,
  • migrena,
  • swędzenie twarzy i dłoni,
  • łzawienie oczu po zażyciu preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy (np. aspirynę).

 

  • Barwniki i sztuczne dodatki

W badaniach eksperymentalnych problemy z zasypianiem i zwiększenie liczby nocnych pobudek powiązano zwłaszcza ze spożyciem tartrazyny (E102, FD&C No. 5) – żółtego barwnika, który jest składnikiem niektórych napojów, zup, polew w proszku, a także wyrobów cukierniczych, galaretek czy płatków zbożowych. Szkodliwy wpływ tartrazyny na zachowanie dzieci jest wzmacniany przez konserwanty z grupy benzoesanów (E210–215).

  • Nietolerancje pokarmowe, dieta bezglutenowa i bezmleczna

Alergia typu III, czyli nietolerancje pokarmowe IgG-zależne, charakteryzuje się produkcją przeciwciał IgG oraz stopniowym tworzeniem się kompleksów antygen-przeciwciało, które są odkładane w tkankach i powodują przewlekły, uogólniony stan zapalny. Kompleksy te są odpowiedzialne za opóźnione występowanie objawów (kilka godzin lub dni po spożyciu). W tym rodzaju alergii możliwe jest wyeliminowanie produktów wywołujących objawy na pewien czas, a następnie ich ponowne stopniowe wprowadzenie. Reakcje opóźnione IgG (IgE-niezależne) często pozostają nierozpoznane ze względu na znaczne opóźnienie reakcji w stosunku do spożycia pokarmu (od 8 do 72 godzin). Reakcje alergii opóźnionych manifestują się m.in. na układzie nerwowym, należy więc wziąć pod uwagę wykonanie tego typu testów u dziecka. Najbardziej agresywnymi, najczęściej występującymi alergenami są pszenica, gluten i białka mleka krowiego.

  • Mikroflora jelit

Badania wykazały, że jelitowy układ nerwowy, znajdujący się w przewodzie pokarmowym, należący do układu autonomicznego, może funkcjonować niezależnie i porozumiewać się z mózgiem. Zdrowie jelit ma bezpośredni wpływ na nasze zachowanie i nastrój. Jelita i mózg wraz z mikroflorą jelitową są ściśle związane poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową. Uszkodzona bariera jelitowa staje się przepuszczalna dla substancji toksycznych, które w znacznym stopniu mogą zaburzyć pracę ośrodkowego układu nerwowego (np. poprzez zmniejszenie produkcji hormonu szczęścia – serotoniny)8. Mikroflorę jelit warto zbadać badaniem z kału.

  • Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3

Niedobór NNKT przyczynia się do zaburzeń układu nerwowego i funkcjonowania mózgu. Kwasy omega 3 i 6 są prekursorami między innymi eikozanoidów i prostaglandyn, odpowiedzialnych za regulację wielu funkcji w ludzkim organizmie. Tymczasem wyniki wielu badań pokazują, że dzieci z ADHD mają niski poziom kwasów omega 3 w organizmie. Co więcej, niedobór kwasu dokozaheksaenowego DHA u dzieci może spowodować wystąpienie zespołu Zellegera albo niedorozwój umysłowy.

 

Źródło salicydów

Owoce

Warzywa Zboża Nabiał Mięso

Przyprawy

Jagody

Groch

Pieczywo białe

Twaróg Gotowane mięso peklowane (golonka, ozór)

Papryka

Truskawki

Pomidory Ciastka Mleko Szynka surowa

Oregano

Jabłka

Ogórki kiszone Makarony

Jogurty 
owocowe

Bekon

Kminek

Wiśnie

Oliwki konserwowe Kluski Mleko 
w proszku
Szynka gotowana

Pieprz

Cytrusy

Ziemniaki i ich 
przetwory (chipsy)
- Ser topiony Mięso w galarecie

Pieprz kajeński

Rabarbar

- - Lody Surowe kiełbasy, 
również wędzone

Curry

Owoce 
konserwowe

- - Produkty „light” Kiełbasy parzone, parówki

Cynamon

Morele

- - - Ryby marynowane 
lub konserwowane
-

Ananas

- - - Wszystkie konserwy mięsne i ryby -

Brzoskwinie

- - - - -

Melony

- - - - -

Owoce suszone

- - - - -

Rodzynki, 
winogrona

- - - - -

 

Suplementacja

Na co powinniśmy zwrócić uwagę, jeśli w diecie jest za mało:

  • kwasu alfa-linolenowego (ALA)

Joshi i in. wykazali korzystny wpływ suplementacji oleju lnianego bogatego w ALA i wit. C na zachowanie dzieci. Po trzech miesiącach badań poziom EPA zwiększył się o 53%, a DHA o 3% i korelowało to ze zmniejszeniem takich objawów jak impulsywność, niepokój, nieuwaga i problemy z uczeniem w porównaniu z grupą kontrolną10;

  • cynku

Cynk znajduje się w enzymie delta-6 desaturazie, która bierze udział w metabolizmie EPA. Belici i wsp. badali wpływ suplementacji cynku na objawy ADHD u dzieci. W badanej grupie nastąpiła znacząca redukcja objawów, takich jak nadaktywność czy impulsywność w porównaniu z grupą kontrolną po suplementacji Zn;

  • magnezu

W badaniach Nogovitsina i Levitina zaobserwowano obniżony poziom magnezu we krwi u dzieci z ADHD. Autorzy podawali badanej grupie magnez i witaminę B6, a grupie kontrolnej – syrop multiwitaminowy. W badanej grupie zaobserwowano znaczącą redukcję nadaktywności niż w porównaniu do grupy kontrolnej;

  • wit B12 i kwas foliowy

Przy niedoborach witaminy B12  mogą objawy mogą występować i nasilać się stopniowo: demencja, zaburzenia pamięci, upośledzenie umysłowe, depresja, psychozy i halucynacje, zaburzenia widzenia. B9 podobnie jak witamina B12 wpływa na syntezę neurotransmiterów, takich jak serotonina, noradrenalina oraz dopamina. Wspomniane działanie jest wspierane także przez witaminę B6. Do głównych źródeł B9 należą produkty wzbogacane w foliany (metylofoliany są dużo lepszą formą jeśli chodzi o przyswajalność niż czysty kwas foliowy), zielone warzywa liściaste, a także orzechy, jajka, wątróbka i owoce cytrusowe.

  • koenzym Q10

Jedną z najpoważniejszych przyczyn ich powstawania jest działalność wolnych rodników na struktury mózgowe, w wyniku czego dochodzi do ich uszkodzeń. Koenzym jest w stanie neutralizować te reaktywne cząsteczki, a tym samym skutecznie przeciwdziałać ADHD. Obniżony poziom CoQ10 wiąże się z zaburzeniami funkcji poznawczych. Suplementacja może więc także być stosowana w celu poprawy funkcji kognitywnych, a tym samym i komfortu życia pacjentów.

  • lit

Ostatnio pojawiają się doniesienia na temat neuroprotekcyjnego działania litu na funkcje poznawcze. Badania wykazały wzrost aktywności mózgu podczas wykonywania zadań związanych z pamięcią operacyjną u osób przyjmujących lit. Wyniki świadczące o korzystnym działaniu litu potwierdzono w badaniach polskich. Osoby z dobrą odpowiedzią na leczenie litem miały znacznie lepsze wyniki w teście badającym funkcje wykonawcze, w porównaniu z chorymi gorzej reagującymi na lek. Lit jest bardzo pomocny w leczeniu ADHD, ponieważ transportuje witaminę B12 do mózgu.  Niedobór litu objawia się bezsennością, stanami lękowymi, obsesją, melancholią, rozdrażnieniem i agresją.

U dzieci z ADHD wszystkie wymienione aspekty powinny być wzięte pod uwagę, niemniej jednak dieta jest jednym z elementów terapii u tych dzieci. Często przynosi ona dobre rezultaty w połączeniu z terapią wielokierunkową.
 

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Komentarze (0)

    Napisz własny komentarz